Ambten, functies, beroepen

zgzwartelijn500 zgzwartelijn140blauw zgzwartelijn300

In de archieven is ook informatie opgenomen over mensen die als bestuurder het gewest, de stad of het dorp hebben gediend, als ambtenaren bij de overheid in dienst waren, tot een beroepsgroep behoorden. De verschillende bronnen die over deze beroepsgroepen in Zeeuwen Gezocht zijn opgenomen, zijn in een aparte groep ondergebracht.

• Kerkelijke dienaren 1575-1806
Bij de inventarisatie van door de rentmeesters van de geestelijke goederen in de periode 1575-1806 ingebrachte stukken (archief Rekenkamer van Zeeland B) bleek het mogelijk een vrijwel compleet overzicht samen te stellen van kerkelijke dienaren van de Nederduits Gereformeerde kerken, zoals voorzangers, voorlezers, schoolmeesters, kosters, klokluiders, ziekenbezoekers en dergelijke. De traktementen werden betaald uit de opbrengsten van de door de gewestelijke overheid in de jaren zeventig van de zestiende eeuw in beslag genomen Rooms-Katholieke geestelijke goederen.

Tot de voornaamste uitgaven van de rentmeesters behoorden de traktementen van kerkelijke dienaren. Tot de door de rentmeesters ingebrachte stukken (opgenomen in de bijlagen, acquitten genoemd) bevinden zich bewijsstukken van het veelal driemaandelijks uitbetaalde salaris. Ten behoeve van de eerste uitbetaling verstrekten Gecommitteerde Raden een ordonnantie van betaling, die tevens als aanstellingsbrief aangemerkt kan worden. Deze stukken verschaffen informatie over het lot van de voorganger van de nieuw-aangestelde en over de herkomst van de laatstgenoemde.

Van de verdere betaling treffen we eenvoudige kwitanties die de maanden waarover het traktement werd betaald, de functie van de ondergetekende en de plaats (en indien van toepassing de kerk) waar de dienst werd verricht vermelden. Soms zijn nog andere stukken bewaard gebleven, zoals verzoeken om verhoging van het traktement of een vergoeding voor de kosten van verhuizing.

In dit bestand van persoonsnamen van de kerkelijke dienaren zijn functie, plaats en periode opgenomen. Voor de grotere plaatsen is ook de kerk vermeld. Aanvullende gegevens betreffen herkomst, vertrek, echtgenoot en jaar van overlijden. Niet altijd waren de functies strikt gescheiden. Dikwijls trad een voorzanger ook op als voorlezer, verrichtte hij kosterswerkzaamheden en was hij tegelijkertijd klokluider.

Het terugzoeken van de genoemde stukken over deze kerkelijke dienaren moet aan de hand van de inventaris van het archief Rekenkamer B (vierde t/m zevende stuk) (toegang 505).

• Kerkenraadsleden Nederduits-Hervormde gemeente Middelburg 1574-1860
De namen van ouderlingen en diakenen die in de periode 1574-1860 zitting hadden in de kerkenraad van de Nederduits-gereformeerde kerk (Nederlands hervormde kerk) van Middelburg. Deze namen zijn verzameld door F. Nagtlas en gepubliceerd in ‘De algemeene kerkeraad der Nederduitsch-Hervormde gemeente te Middelburg van 1574-1860’. Het betreffen in totaal 5.818 namen. De papieren versie is opgenomen in Genealogische Afschriften 952. De scan is te raadplegen met Google Books.

Personeel Marinewerf Vlissingen 1815-1868
Te Vlissingen was al in de zeventiende eeuw een scheepswerf waar de Admiraliteit van Zeeland (de Marine) haar schepen liet bouwen. In 1814 werd het marine-etablissement te Vlissingen ingericht op en naast het terrein van de voormalige Admiraliteitswerf. Het stond onder leiding van de Directeur en Commandant der Marine te Vlissingen en bestond uit een Werf van Aanbouw en een Werf van Uitrusting. In 1868 werd het Vlissingse marine-etablissement opgeheven.
Het archief van het Marine-etablissement berust bij het Zeeuws Archief. De stamboeken met 1.608 namen van de “minder geëmployeerden en werkvolk” over de periode 1815-1868 zijn door W. Weber geïndiceerd ten behoeve van zijn afstudeerscriptie. In de stamboeken (inventarisnummers 999-1008) wordt per werknemer vermeld: geboortedatum en –plaats, datum indiensttreding, functie bij indiensttreding, datum uitdiensttreding, functie bij uitdiensttreding en de reden van uitdiensttreding (bijvoorbeeld pensionering of overplaatsing).
Meer bijzonderheden over de marinewerf en zijn personeel zijn gepubliceerd in de scriptie: Wilbert Weber, ‘Hetgeen het zwaarste is, moet het zwaarste wegen’. De invloed van de marinewerf op Vlissingen van 1814 tot en met 1868 (Vlissingen 1995), aanwezig in de bibliotheek van het Zeeuws Archief.

• Predikanten van de Nederduits-gereformeerde kerk/Hervormde kerk in Zeeland, (1565)1572-1938 (Handschrift Regt)
Onderwijzer en amateur-historicus Willem Marie Catharinus Regt (1867-1938) uit Nieuwveen en Oudshoorn is bekend door het manuscript in 25 delen met gegevens over predikanten van de Nederduits-gereformeerde kerk/Hervormde kerk in Nederland. Dit manuscript is getiteld 'Naamlijsten der predikanten van ..." en bevat provinciegewijs per kerkelijke gemeente naamlijsten van predikanten tot en met 1938. Regt verzamelde vooral biografische gegevens van de predikanten. Hij schreef over deze personen ook bijdragen voor het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek. De gegevens over de Zeeuwse predikanten zijn vastgelegd in twee delen (deel I A-M en deel II N-Z). De registers berusten bij het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. In de studiezaal van het Zeeuws Archief zijn gekopieerde exemplaren hiervan beschikbaar. De inhoud van deze delen is door een vrijwilliger minutieus ingevoerd. Meer gegevens over W.M.C. Regt op de website van Groene Hart Archieven.

Registers van commissiën en instructiën 1578-1809
In het archief van de Staten van Zeeland, het gewestelijk bestuur over de periode 1578-1795, bevinden zich acht delen genaamd ‘Registers van commissiën en instructiën’. In deze registers zijn akten geregistreerd die door de Staten van Zeeland zijn uitgegeven. De akten hebben betrekking op benoemingen en instructies voor militaire, bestuurs- en ambtelijke functies over de periode 1578-1809. In de registers staan de akten van commissie of instructie afgeschreven met in de marge de aantekening van verlening van dezelfde functie aan de opvolger(s). (Archief Staten van Zeeland inv.nrs 1667-1674).

Registers van eedsafleggingen 1811-1937
Veel ambtenaren en functionarissen die een vertrouwelijke functie uitoefenden moesten beëdigd worden door de rechtbank. In de archieven van de rechtbanken kunt u de akte van beëdiging terugvinden, beschreven in de rubriek buitengerechtelijke zaken. Een belangrijk register over een lange periode 1811-1937 bevindt zich in het archief van de Arrondissementsrechtbank Middelburg (inv.nr 1037). De index op dit register is in de database van Zeeuwen Gezocht opgenomen. In het register staan 2.188 namen genoemd, niet alleen van rechterlijke ambtenaren, maar ook van personen wier functie een zeker vertrouwen van het publiek genoten, zoals boekdrukkers, makelaars en landmeters. Van de personen wordt vermeld de functie, de datum van benoeming, de datum van beëdiging en de persoon of instantie door wie zij zijn aangesteld.

Registers van octrooien 1582-1797
In het archief van de Staten van Zeeland, het gewestelijk bestuur over de periode 1578-1795, bevinden zich vier delen genaamd ‘Registers van octrooien’. In deze registers zijn akten geregistreerd die door de Staten van Zeeland zijn uitgegeven. De akten hebben voornamelijk betrekking op aan particuliere personen toegestane vergunningen inzake ambachtsheerlijke rechten, uitoefening van bedrijven, bedijkingen en aanleg van openbare werken. (Archief Staten van Zeeland inv.nrs 1676-1679).

[laatst bijgewerkt: 9 september 2011]