Transporten onroerende goederen, 1757-1805

De heffing op het transport van onroerende goederen was een voorloper van de moderne overdrachtsbelasting. De gewestelijke belasting werd geheven over de opbrengst van de verkoop van in Zeeland gelegen onroerende goederen. De ene helft van de belasting (de 80ste penning = 1,25%) kwam ten laste van de koper, de andere helft ten laste van de verkoper. Bij een betaling door de koper in termijnen moest over het contant betaalde bedrag en over de (termijn)rente al direct de 40ste penning (2,5%) worden betaald, over de resterende termijnen was dan nog slechts de 50ste penning (2%) verschuldigd. Door het toepassen van de verschillende percentages wordt deze belasting ook wel de 40ste, 50ste en 80ste penning genoemd.

In 1599 werd met het innen van deze belasting begonnen. Met ingang van 31 oktober 1625 werd de inning van deze belasting verpacht.

In 1757 besloten de Staten van Zeeland de inning van ondermeer deze belasting weer zelf ter hand te nemen. In ieder district (eiland) werd één rekenplichtige ontvanger aangesteld. Op Walcheren kreeg deze de titel Oppercollecteur van de 50ste, 80ste en 100ste penning. Op de andere eilanden werd hij Rentmeester der Gemene middelen van de 50ste, 80ste en 100ste penning genoemd.

Zowel de koper als de verkoper moesten hun aandeel in de transportbelasting betalen aan de secretaris of de griffier of de vendumeester van de plaats waarin de goederen waren gelegen. Op hun beurt moesten deze functionarissen de ontvangsten overdragen aan de oppercollecteur of rentmeesters der gemene middelen.

De administratie van deze belasting over de periodes 1599-1625 en 1757-1805 is terug te vinden in het archief van de Rekenkamer van Zeeland. Van de ressorten (ambtsgebieden) Walcheren (1757-1805), Noord-Beveland (1757-1805) en Tholen (1772-1805) zijn de namen van de kopers en verkopers, opgenomen in de bijlagen bij de rekeningen van de ontvangers, opgenomen in Zeeuws Archief ISIS.

In de bijlagen (acquitten) staan vermeld de namen van de personen (koper en verkoper), het onroerend goed en het bedrag dat hiervoor werd betaald (in Vlaamse ponden: 1 pond is € 2,72. De bedragen werden genoteerd in ponden, schellingen en penningen (of groten). Een pond was 20 schellingen en een schelling was 12 penningen). De verschillende onroerende goederen betreffen gebouwen zoals huizen, pakhuizen, boerderijen, buitenplaatsen, speelhoven, stallen én landerijen zoals weiland, zaailand, vroonland (land vrij van tiendheffing), boomgaarden en bossen. Ook over paaijbrieven (hypotheekakten) moest overdrachtsbelasting worden betaald. In de Middelburgse en Vlissingse kohieren zijn ook de straatnamen van de objecten genoemd.

Als u wilt weten hoeveel geld het aankoop/verkoopbedrag is in onze tijd, dan kunt u een pagina van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis raadplegen. Op de Engelstalige pagina www.iisg.nl/hpw/calculate.php kunt u laten uitrekenen wat de prijs in guldens en euro's van de gekochte/verkochte objecten in onze tijd zou zijn. U kunt het bedrag in guldens of in euro's invullen en dan doet het programma de rest. Aangezien u niet het bedrag in ponden kunt invullen, is het handigst om het bedrag in ponden eerst met 6 (1 pond Vlaams was zes gulden) te vermenigvuldigen en dan vervolgens dit bedrag in te vullen met als valutateken de fl. van gulden, vervolgens typt u het jaar van de koop/verkoop in en u klikt op 'Calculate' om de berekening te laten maken.

Aan de hand van de gegevens over een in Zeeuws Archief ISIS gevonden transport van een onroerend goed, kunt u in de registers van transporten en plechten, die zich bevinden in de Rechterlijke Archieven Zeeuwse Eilanden (RAZE), de betreffende transportakte opzoeken.

Het bestand is dus een indirecte toegang op de registers van transporten en plechten in RAZE. Let u hierbij wel op het volgende. De registers van transporten en plechten van Middelburg zijn niet meer aanwezig, terwijl die van Vlissingen pas beginnen in 1778. Die van de Walcherse dorpen en van Veere berusten in het Zeeuws Archief. Voor Vlissingen, Oost- en West-Souburg en Ritthem kunt u terecht bij het Gemeentearchief Vlissingen. De registers van transporten en plechten van Noord-Beveland bevinden zich bij het Gemeentearchief Noord-Beveland, die van Tholen bij het Gemeentearchief Tholen. Voor meer informatie over de archiefdiensten zie de website www.archieveninzeeland.nl.