Genealogische bronnen Middelburg 1574-1810

Als gevolg van het bombardement op de stad Middelburg op 17 mei 1940 zijn zeer veel genealogische bestanden van vóór 1811 verloren gegaan, niet alleen de meeste Doop-, Trouw- en Begraafregisters, maar ook de oud-rechterlijke en notariële archieven. Na de Tweede Wereldoorlog is geprobeerd zoveel mogelijk verloren gegane gegevens te reconstrueren aan de hand van aantekeningen en uittreksels van verloren gegane bronnen. Ook door het toegankelijk maken van andere bronnen, zoals belastingkohieren en gedrukte lijsten van ondertrouw en overlijden, zijn steeds meer Middelburgse persoonsgegevens van vóór 1811 terug te vinden.

In de groep Genealogische bronnen Middelburg 1574-1810 worden behalve oude afschriften en uittreksels, ook andere voor genealogie van belang zijnde bestanden opgenomen. De stand per 15 januari 2010 (in chronologische volgorde):

• Register van criminele vonnissen 1476-1795
Het “Register van Crimineele Sententiën ter Executie gesteld, bij den Edelen Achtbaren Geregte der Stad Middelburg in Zeeland, sedert den Jaare 1476 tot heden. Mitsgaders van eenige Ordonnantiën & Resolutiën der zelver stede” is vermoedelijk een achttiende-eeuws handschrift en bevat een overzicht van vonnissen welke zijn uitgesproken en/of voltrokken te Middelburg van 1476 tot ca. 1795. Het betreft echter niet alle vonnissen, maar een keuze daaruit. De reden waarom speciaal voor deze uitspraken is gekozen, is niet duidelijk.
De index vermeldt de namen van de criminelen en van de slachtoffers met de datum van de voltrekking van het vonnis en de folio (bladzijde) waar meerdere gegevens over de genoemde personen zijn te vinden.
Het originele register is opgenomen in de Verzameling Aanwinsten Gemeentearchief Middelburg inv.nr 1984.15 (toegang 1854).

• Magistraat Middelburg 1560-1810
Het archief van het stadsbestuur van Middelburg is in mei 1940 verloren gegaan. Op basis van twee bronnenpublicaties is een bestand samengesteld met de namen van 1.395 Middelburgse stadsbestuurders over de periode 1560-1810. Het gaat om functies als: baljuws, burgemeesters, pensionarissen, raden, schepenen, secretarissen en thesauriers. In de praktijk rouleerde een groot aantal mensen van functie. De gebruikte bronnen zijn: 'De Magistraat der stad Middelburg anno 1560' (bibliotheek zeel midd 930 magi) en 'Stadsrekeningen Middelburg 1600-1810' (bewerking Kesteloo).

• Uittreksels begraafboeken Hervormde Gemeente 1574-1658
Deze uittreksels zijn vóór mei 1940 gemaakt en opgenomen in de Verzameling Genealogische Afschriften nr. 71.

• Kerkenraadsleden Nederduits-Hervormde gemeente Middelburg 1574-1860
De namen van ouderlingen en diakenen die in de periode 1574-1860 zitting hadden in de kerkenraad van de Nederduits-gereformeerde kerk (Nederlands hervormde kerk) van Middelburg. Deze namen zijn verzameld door F. Nagtlas en gepubliceerd in ‘De algemeene kerkeraad der Nederduitsch-Hervormde gemeente te Middelburg van 1574-1860’. Het betreffen in totaal 5.818 namen. De papierenversie is opgenomen in Genealogische Afschriften nummer 952. De scan is te raadplegen met Google Books.

• Uittreksels trouwboeken Hervormde Gemeente 1580-1650
Deze uittreksels zijn vóór mei 1940 gemaakt en opgenomen in de Verzameling Genealogische Afschriften nr. 75.

• Leveranciers van kantoorbenodigdheden en uitvoerders van herstelwerkzaamheden aan het Hof van Zeeland, 1583-1805
In het archief van de Rekenkamer van Zeeland bevinden zich facturen en declaraties van personen die kantoorbenodigdheden leverden aan de in de Middelburgse abdij zetelende Staten van Zeeland en hun gecommitteerde Raden, en van uitvoerders van herstelwerkzaamheden aan dit complex. Deze facturen en declaraties bevinden zich in de rekeningen van de tresorier-, later ontvanger-generaal te lande, uitgavenposten ‘necessiteiten van ’t Collegie’ en ‘reparatiën’ aan ’t Hof’. Incidenteel zijn ook namen van schoonmakers en schoonmaaksters vermeld. In het bestand zijn opgenomen het beroep, het geleverde product of de dienst en in de gegeven gevallen wordt de naam van de echtgenoot of echtgenote van de opgenomen persoon vermeld en een nadere aanduiding van beroep of bedrijfspand.

• Lootjesboeken, 1584-1812
In deze registers werden patiënten (vreemdelingen en arme ingezetenen) van het Gasthuis (ziekenhuis) te Middelburg ingeschreven die, na onderzoek door een chirurgijn en goedkeuring door de gasthuismeester een stukje lood (loodje of lootje) kregen dat als entreebewijs voor het Gasthuis diende. Aanvankelijk werden alleen de namen, geboorteplaats, inschrijfdatum en datum van vertrek of overlijden vermeld. Vanaf ongeveer 1770 noteerde men ook nog de woonplaats, verblijfplaats (werk- of logeeradres), namen van echtgeno(o)t(e), de reden van opname en de doodsoorzaak. Dit bestand bevat dus een groot aantal namen van militairen, reizende lieden en armlastigen.
De lootjesboeken zijn aanwezig over de perioden 1584-1599, 1659-1677 en 1699-1812.  Archief Godshuizen Middelburg 1343-1812, inv.nrs 21-26.

• Middelburgse onderwijzers en onderwijzeressen, 1592-1723
Adriaan de Neeff, deken van het schoolmeestersgilde in Middelburg, stelde in 1700 een lijst samen van schoolmeesters en -meesteressen binnen Middelburg vanaf 1592. Het overzicht is bijgewerkt tot en met 1723. Vermeld wordt of een persoon is overleden of vertrokken (zonder nadere datumaanduiding). De lijst is in kopievorm in de studiezaal van het Zeeuws Archief te raadplegen, in de Verzameling Genealogische Afschriften nr. 378 en in de Genealogische Bestanden Middelburg nr. 4).

• Kohier duizendste penning Middelburg en omgeving, 1623
Deze belasting is ingesteld door de Staten van Zeeland op 19 augustus 1622. De belasting was een soort inkomstenbelasting die gold voor alle steden en buitengebieden in het toenmalige Zeeland. Het geïndiceerde kohier betreft behalve Middelburg ook het omliggende Middelburgambachten en de parochies Arnemuiden, Hoogelande, Grijpskerke en Poppendamme, Buttinge, Brigdamme, Sint Laurens, Melis- en Mariekerke, Poppekerke en Nieuwerkerke. Het kohier is opgenomen in Archief Staten van Zeeland inv.nr. 1770 (toegang 2.1)

• Journaal van de Weeskamer van Middelburg [= register van weesakten], 1633-1639
Dit register is een van de twee overgebleven stukken van het op 17 mei 1940 verloren gegane weeskamerarchief van Middelburg. Het register is opgenomen in de inventaris van de Rechterlijke Archieven Zeeuwse Eilanden, inv.nr. 115a (toegang 10). In 1994 heeft mevrouw H.A. Gijsbertsen uittreksels van de gegevens gemaakt.

• Begraaflijsten t.b.v. de collaterale successie, 1651-1806
Eén van de oudste belastingen in Zeeland is die op de vererving. Vanaf 1599 heeft er door de eeuwen heen een belasting op vererfde boedels bestaan: de belasting op de 'successie' (erfenis) of 'successierecht'. Om vast te kunnen stellen welke boedels wel of niet belastingplichtig waren, hadden de ontvangers overzichten nodig van alle ter plaatse overledenen. Hiertoe werden door de doodgravers maandelijkse lijsten opgesteld van de begraven lijken. Van de op zee overledenen werd door de handelscompagnieën (VOC, WIC, Middelburgsche Commercie Compagnie) opgave gedaan.

In de bijlagen van de rekeningen van de in Middelburg werkzame ontvangers bevinden zich lijsten van begraven personen. Deze lijsten omvatten de periode 1651-1805 en zijn een belangrijk alternatief voor de verloren gegane begraafregisters van de toenmalige Middelburgse kerkgenootschappen. Uit vergelijking met de aantallen begravenen in Middelburg in de periode 1748-1787 blijkt echter dat in de begraaflijsten van de ontvangers van de collaterale successie tussen de 70 en 90 procent van het aantal begravenen is opgenomen. Over de periode 1651-1805 gaat het om 78.209 personen. De begraaflijsten zijn in fotokopie opgenomen in de studiezaal in de Verzameling Genealogische Afschriften nummers 435-449. De originele kohieren bevinden zich in archief Rekenkamer van Zeeland D inv.nrs 58871-60641. Let op, niet alle kohieren zijn als kopie opgenomen in de Genealogische Afschriften.

Per begraven persoon is vermeld de datum van overlijden, de datum van begraven, het woonadres en het kerkhof. Er kan ook worden gezocht op de naam van de relatie van de begravene, dat kan zijn de vader of de partner.

• Meerderjarigheidsverklaring Staten van Zeeland, 1655-1807
De leeftijd waarop iemand meerderjarig werd varieerde van gewest tot gewest en van periode tot periode. In veel gevallen werden jongens met het bereiken van de vijfentwintigste leeftijd als ‘mondig, als meerderjarig beschouwd, meisjes wanneer zij twintig werden.

Er waren twee mogelijkheden om onder deze plaatselijke grens van volwassenheid uit te komen. Over het algemeen maakte het huwelijk een minderjarige meerderjarig. Daarnaast was er nog de mogelijkheid om van de overheid een verklaring van meerderjarigheid te krijgen. In Zeeland gebeurde dit door de Staten van Zeeland. Aan de Staten moest door de betrokkene een verzoek worden ingediend. Dit verzoek werd vervolgens overlegd aan de magistraat van de woonplaats van de betrokkene. Deze wonnen advies in bij eventuele voogden en de weeskamer. Zo’n meerderjarigheidsverklaring werd ook venia(m) aetatis genoemd.

De hierna volgende meerderjarigheidsverklaringen zijn opgenomen in de registers van octrooien in het archief van de Staten van Zeeland, inv.nrs 1677-1679 (toegang 2.1) en betreffen de periode 1655-1807. In het bestand zijn ook namen van personen opgenomen uit andere steden van de Zeeuwse eilanden (Vlissingen, Veere, Goes, Zierikzee en Tholen).

• Collaterale subjecten Middelburg, 1696-1806
In het archief van de Rekenkamer van Zeeland bevinden zich de kohieren van de collaterale successie. Een belasting die door erfgenamen moest worden betaald over een erfenis. De overledene over wiens erfenis belasting moest worden betaald werd een collateraal subject genoemd. Een in 1984 samengestelde index van collaterale subjecten van Middelburg en Middelburg Ambacht is ingevoerd in de computer. Het betreffen alleen vermeldingen van personen waarbij in de kohieren een bijzonderheid was vermeld. De bijlagen van deze belasting kunnen nadere gegevens over de boedel van de overledene bevatten.

• Kohieren van de belasting op de ondertrouw 1704-1706, 1783-1805
Eén van de vele belastingen in het achttiende-eeuwse Zeeland was die op de ondertrouw. De aanstaande bruidegom en bruid werden elk in zijn of haar woonplaats aangeslagen. De kohieren van de belasting op de ondertrouw over de periode 1704-1706 en 1763-1805 bevinden zich in het archief van de Rekenkamer van Zeeland (Rekenkamer D). Voor meer informatie over deze bron zie Trouwgeld Zeeuwse Eilanden 1704-1706, 1763-1805

• Personeel en opgenomen personen in het Burgerweeshuis van Middelburg, 1720-1792
Het betreft een in 1792 samengesteld overzicht van alle personeelsleden in dienst bij het Burgerweeshuis te Middelburg én alle opgenomen personen (kinderen) in dit weeshuis. De beschrijving is gemaakt door de toenmalige bode van het Burgerweeshuis, Nathan Bollaert en bijgewerkt tot en met 1809.
Het register is opgenomen in Archief Godshuizen Middelburg, 1343-1812, inv.nr 2061a (toegang 24.1)

• Schoolkinderen 1759-1779
Register van de door de linnen-, naai- en breischool aangenomen kinderen, met vermelding van leeftijd, ouders en ontslagdatum, 1759-1779.
Het stadsbestuur van Middelburg gaf 14 december 1758 toestemming voor de oprichting van een naaischool en een lees- en breischool voor kinderen van door de diaconie gealimenteerd wordende buitenarmen en van andere behoeftige lieden van de burgerij van de stad. De naaischool werd bezocht door meisjes van 10 à 12 tot 15 jaar en ouder; de kinderschool door jongens en meisjes van 4 tot 6 à 8 jaar. Op de kinderschool werd onderwijs gegeven in het spellen en lezen en aan de oudere meisjes ook in het breien. Vanaf 1761 kregen de naaimeisjes die niet konden lezen en schrijven in deze vakken les van een schoolmeester. Hoewel de scholen bezocht werden door kinderen van verschillende gezindten, hadden allen tijdens het godsdienstig onderwijs te luisteren naar de Gereformeerde leer. Vanaf ca. 1778 kreeg de kinderschool de naam van breischool en vervielen waarschijnlijk de lessen in het spellen en lezen. Bij de reorganisatie van de gestichten in 1812 werden de scholen ondergebracht in het Burgerweeshuis.
Het register is opgenomen in Archief Godshuizen Middelburg, 1343-1812, inv.nr 2113a (toegang 24.1)

• Naamwijzer 1783
Vanaf 1715 t/m 1852 werden door Middelburgse drukkers jaarlijks overzichten uitgegeven met daarin de namen van personen die een functie bekleedden in het maatschappelijk leven van Middelburg en het gewest Zeeland. Behalve de namen van bestuuders van de stad en het gewest Zeeland zijn ook de namen opgenomen van diverse functionarissen, zoals leden van diverse colleges (o.a. Admiraliteit), en personen met een publieke of kerkelijke functie, zoals ambtenaren, notarissen en predikanten en kerkenraadsleden. Per persoon is vermeld: datum van aanvang van de functie en het woonadres in Middelburg. Het Zeeuws Archief heeft plannen om alle naamwijzers in te voeren. De Naamwijzer van 1783 is een proefinvoer.

• Ondertrouw 1792-1810
Het betreffen ‘Naamlijsten der persoonen welke binnen Middelburg en Stads-Ambachten in ondertrouw zijn aangenomen’. Deze lijsten werden samen met die van de overledenen, alsmede met een lijst van verkochte onroerende goederen en schepen, per maand gedrukt. De lijsten zijn opgenomen in de Verzameling Genealogische Afschriften nr 535-540.

• Overledenen 1792-1810
Het betreffen ‘Naamlijsten der overledenen binnen Middelburg en Stads-Ambachten’. Deze lijsten werden samen met die van de ‘persoonen welke … in ondertrouw zijn aangenomen’ alsmede met een lijst van verkochte onroerende goederen en schepen per maand gedrukt en uitgegeven. De maandelijkse opgave van de overledenen bevat ook een statistisch overzicht van de ziekten waaraan de mensen zijn overleden, hun leeftijden en hun kerkelijke gezindten.

• In onecht geboren kinderen, 1795-1802
Ongehuwde vrouwen die een kind ter wereld brachten moesten bij de baljuw van de stad Middelburg hun kind aangeven met een speciaal hiervoor bestemd formulier. Zij moesten de naam van de vader opgeven en zij moesten een boete betalen van 200 gulden. In de Verzameling J.C. Clement inv.nr 31 is de “Lijst der Briefjes wegens de geboorte van onechte kinderen over de periode 1795 juni 17 – 1802 oktober 23” aanwezig. De namen van de moeders en vaders op deze lijst zijn in Zeeuwen Gezocht opgenomen. Onder de vaders waren veel Franse militairen. Het gaat in totaal om 340 kinderen.

• Register van Huisschatting 1796
Dit register geeft een perceelsgewijze opgave van huiseigenaren in de stad Middelburg. Het lijkt echter niet precies de toestand van 1796 weer te geven. Het originele register is verloren gegaan. Het Zeeuws Archief beschikt over drie afschriften. In de Verzameling Genealogische Bestanden Middelburg (GM 44) is een kopie van één van de afschriften opgenomen, voorzien van een index.

• Kohier voor de dienstplicht en de belasting voor de dienstplicht 1797
Het betreffen hier mannelijke personen die dienstplichtig zijn en personen die contributie voor de Gewapende Burgerwachten moeten betalen. In feite bevat dit kohier alle mannelijke bewoners ouder dan 16 jaar én alle hoofdbewoner van elk adres. Het origineel bevindt zich in het archief van de Gewestelijke Besturen van Zeeland inv.nrs 256 (toegang 4).

[laatst bijgewerkt: 24 juni 2010]